Μαθαίνοντας ελληνικά με την Άρσις

«Πως γράφεται η λέξη μαγείρισσα;» ρωτά η δασκάλα. «Με δύο ¨σ¨ απαντά ο Φλαμούρ. «Οπότε έτσι γράφεται και η βασίλισσα. Έτσι γράφεται και η Λάρισα;» συνεχίζει η δασκάλα. «Όχι, γιατί είναι εξαίρεση» απαντά η Αλμπίνα. «Ωραία, πάμε τώρα να κάνουμε χρονική αντικατάσταση. Θα μας πει η Ελένη, η Νάντια και η Βιόλτσα…» και το μάθημα συνεχίζεται. Δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο μάθημα. Πρόκειται για μια τάξη με ενήλικες μαθητές, οι οποίοι είναι μετανάστες και ήρθαν στη χώρα μας αναζητώντας ένα καλύτερο αύριο και μαθαίνουν ανάγνωση και γραφή στο γραφείο υποστήριξης μεταναστών της μη κυβερνητικής οργάνωσης ΑΡΣΙΣ στην Κοζάνη.

Τα μαθήματα διαρκούν δυο ώρες και γίνονται δυο φορές την εβδομάδα, μετά τις 7 το απόγευμα, ώστε να μπορούν να τα παρακολουθούν και οι εργαζόμενοι. Την ημέρα που επισκεφθήκαμε τη στέγη της ΑΡΣΙΣ που βρίσκεται στο ισόγειο της οδού Αμύντα, βρισκόταν σε εξέλιξη το μάθημα της τάξης με προχωρημένο επίπεδο. Ο ήχος της μύτης του μαρκαδόρου που χτυπούσε στον πίνακα ακουγόταν χαρακτηριστικά και οι μαθητές κάθονταν γύρω από ένα τραπέζι συσκέψεων, έχοντας μπροστά τους φωτοτυπίες της ελληνικής γραμματικής και κρατώντας σημειώσεις. Η Ειρήνη Τσιμηνάκη, η φιλόλογός που ανέλαβε εθελοντικά και χωρίς δεύτερη σκέψη να παραδίδει μαθήματα ελληνικών στην ΑΡΣΙΣ, ξεκινά το μάθημα. «Τι παρατηρείτε εδώ; Όταν μιλάμε για ύψος γράφεται με ¨η¨, π.χ. ψηλή γυναίκα και όταν μιλάμε για πάχος γράφεται με ¨ι¨, π.χ. ψιλή κλωστή. Εξαιρείται η λέξη ψιλά, που γράφεται πάντα με ¨ι¨ και σημαίνει κέρματα» εξηγεί την ορθογραφία των επιθέτων ψηλός-η-ο και ψιλός-η-ο η φιλόλογος και τότε πετάγεται ο πλακατζής της τάξης Φλαμούρ και λέει «με αυτά θα μείνουμε έτσι όπως πάει η αγορά» και γελούν όλοι.

Ο Φλαμούρ Τσάλα ήρθε από την Αλβανία το 1996. Εκεί τελείωσε και το γυμνάσιο. Το ίδιο και η σύζυγός του Βιόλτσα από το Ελμπασάν, η οποία κάθεται απέναντί του στην τάξη. Και οι δύο, όπως και οι περισσότεροι στο τμήμα, ήρθαν στην ΑΡΣΙΣ για να μάθουν να γράφουν. «Πρώτα ήρθα εγώ και μετά έφερα και τη γυναίκα μου. Έμαθα για το κέντρο από το ραδιόφωνο και είπα ότι ήταν η ευκαιρία μου για να μάθω σωστά ελληνικά, να διαβάζω και να γράφω» λέει ο Φλαμούρ. Ο ίδιος παραδέχεται πως η σύζυγός του Βιόλτσα, αν και ξεκίνησε αργότερα τα μαθήματα, ξέρει να γράφει πολύ καλύτερα και μάλιστα βοηθάει και τα τρια παιδιά τους, τα οποία γεννήθηκαν στην Κοζάνη και πηγαίνουν σε ελληνικό σχολείο. «Μια μέρα η Βιόλτσα έλειπε από το σπίτι και ο μεγάλος μου, που πάει στο δημοτικό είχε μια άσκηση για το πώς γράφονται οι λέξεις» λέει ο Φλαμούρ «και τότε ζήτησε τη βοήθεια μου και του είπα βάλε το…τάδε. Οπότε γύρισε και μου είπε, μπαμπά Αλβανός είσαι; Το πιο άσχετο απ’ όλα μου είπες να βάλω, φύγε με μπερδεύεις». Στη χιουμοριστική αφήγηση του περιστατικού από το Φλαμούρ όλοι ξεσπούν σε γέλια.

«Όλοι θέλαμε να μάθουμε ελληνικά, αφού ζούμε πλέον στην Ελλάδα, αλλά δεν βρίσκαμε την ευκαιρία» μας λέει η Αλμπίνα Ντιμίτρι, η οποία ήρθε στην Κοζάνη πριν δέκα χρόνια από την Αλβανία. Η Αλμπίνα είναι απόφοιτος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της σχολής νοσηλευτικής στην Αλβανία, αυτό στην Ελλάδα δεν παίζει κανένα ρόλο. «Όσα προγράμματα υπήρχαν, γινόταν σε τέτοιες ώρες που για να τα παρακολουθήσουμε έπρεπε να αφήσουμε τη δουλειά μας και κάτι τέτοιο δεν γινόταν. Ευτυχώς που ήρθαμε εδώ και μαθαίνουμε να γράφουμε και να διαβάζουμε» συμπληρώνει.

Ο άντρας της Ελένης Κόστα από την Αλβανία είναι Έλληνας και μένουν μαζί στη Κοζάνη. Όπως λέει η Ελένη, αυτός ήταν που έμαθε για την ΑΡΣΙΣ και την παρότρυνε να ξεκινήσει τα μαθήματα ελληνικών. «Έχω κι ένα παιδί, το οποίο πηγαίνει σχολείο και θα πρέπει, όταν μου ζητήσει να το βοηθήσω, να μπορώ να το κάνω» εξηγεί η Ελένη τους λόγους που την οδήγησαν χωρίς δεύτερη σκέψη στην ΑΡΣΙΣ. Επίσης, περιγράφει το πόσο άσχημα αισθάνθηκε όταν της ζήτησαν στον ΟΑΕΔ να συμπληρώσει μια αίτηση και δεν μπορούσε, γιατί δεν ήξερε να γράφει. «Ξέρετε πόσο πολύ ντράπηκα;» παραδέχεται με ειλικρίνεια.

Δίπλα στην Ελένη κάθεται η Νάντια Αβραμέντο από τη Ρωσία. Έχει σπουδάσει διεθνείς σχέσεις στη χώρα της, όμως πρέπει να μάθει να γράφει ελληνικά, για να βρει δουλειά. «Η κ. Τσιμηνάκη μας δίνει και εργασία για το σπίτι. Δεν θα μας κρεμάσει, αν ξεχάσουμε και κάτι, αλλά είμαστε εμείς που θέλουμε περισσότερα» αναφέρει, ενώ η Βιόλτσα συμπληρώνει «μέχρι να έρθουμε εδώ νομίζαμε ότι ξέραμε ελληνικά. Τα ελληνικά τα μάθαμε στο δρόμο και από ανάγκη. Τώρα εδώ διορθώνουμε πολλά από αυτά που έχουμε μάθει στραβά».

Ο έκτος μαθητής της τάξης, που μας ζητά να μην αναφέρουμε το όνομά τοποθετεί το ζήτημα της ενημέρωσης των μεταναστών ως βασικό πρόβλημα, λέγοντας «τα πράγματα θα ήταν καλύτερα για τους μετανάστες στην Ελλάδα, αν υπήρχε ενημέρωση, η οποία δυστυχώς δεν υπάρχει».

«Είναι ευχάριστοι άνθρωποι και έξυπνοι» λέει για τους μαθητές της η Ειρήνη Τσιμηνάκη. Έχει αναλάβει το τμήμα εδώ και ένα μήνα, διδάσκοντάς τους γραμματική και συντακτικό, για να αποκτήσουν, όπως λέει, την υποδομή που χρειάζεται πριν προχωρήσουν σε άλλα μαθήματα. «Πιστέψτε με αυτά που μαθαίνουμε εδώ, δεν τα γνωρίζουν τόσο καλά πολλοί από τους Έλληνες μαθητές, στους οποίους κάνω μαθήματα» αναφέρει η φιλόλογος στην ερώτηση μας σχετικά με το βαθμό δυσκολίας των μαθημάτων.

Στην ΑΡΣΙΣ οι μετανάστες μαθαίνουν πράγματα, τα οποία μπορούν να εφαρμόσουν στην καθημερινότητά τους, όπως για παράδειγμα το πώς μπορούν να συμπληρώσουν μια υπεύθυνη δήλωση ή τι ακριβώς αναφέρεται σε ένα λογαριασμό της ΔΕΗ. Επίσης, τους παρέχονται συμβουλές για την επαγγελματικής τους δραστηριότητα, όπως πχ. πως μπορούν να γράψουν μια επιστολή στον εργοδότη τους, ζητώντας του κάτι σχετικό με την δουλειά τους. Η Ειρήνη τους μαθαίνει, επίσης, ανάπτυξη λόγου και επιθυμεί να τους διδάξει κάποια πράγματα για τον ελληνικό πολιτισμό, από τη στιγμή που έχουν αποφασίσει να μείνουν στη χώρα. Όλα αυτά γίνονται εθελοντικά και μάλιστα με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση. Το σημαντικό είναι πως αν κάποιος επιθυμεί να συνεχίσει, η ΑΡΣΙΣ μπορεί να εξασφαλίσει τη σύνδεση με σχολείο δεύτερης ευκαιρίας ή ακόμη να φροντίσει για την ένταξη σε πρόγραμμα πιστοποίησης της ελληνικής γλώσσας.

Ο κοινωνιολόγος και εκπρόσωπος της ΑΡΣΙΣ στην Κοζάνη Δημήτρης Λεούδης τονίζει πως στόχος της οργάνωσης είναι μεταξύ άλλων να δημιουργηθούν τμήματα εκμάθησης Αλβανικής και Ρωσικής γλώσσας για τα παιδιά των μεταναστών, ώστε να μην ξεχάσουν τη μητρική τους γλώσσα. «Βλέπουμε πως ο ρατσισμός που έχουν υποστεί αυτοί οι άνθρωποι και ο τρόπος που ζουν, τους έχουν οδηγήσει να απαρνηθούν πλήρως την ταυτότητά τους, με αποτέλεσμα η γενιά αυτή να μιλάει τη γλώσσα της, αλλά η επόμενη πιθανόν να μην κρατήσει τη μητρική γλώσσα» τονίζει ο ίδιος.

Η ΑΡΣΙΣ, ανήκει στον χώρο των μη κυβερνητικών οργανώσεων και ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1992. Από τότε έχει αποκτήσει παραρτήματα σε Θεσσαλονίκη, Βόλο, Λάρισα, Καρδίτσα, Τίρανα και τα δυο τελευταία χρόνια δραστηριοποιείται στην Κοζάνη. Στόχος είναι να προλάβει και να αντιμετωπίσει φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά και να προασπίσει τα δικαιώματα ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, με δράσεις που αναπτύσσονται μέσα σε φυλακές, σε οικισμούς τσιγγάνων, σε ιδρύματα, σχολεία, γειτονιές και όπου αλλού χρειαστεί.

Από το Δεκέμβρη η ΑΡΣΙΣ ξεκίνησε την λειτουργία του γραφείου υποστήριξης μεταναστών στην Κοζάνη, το οποίο έχει στόχο να υποστηρίξει όσο το δυνατόν πιο πολύπλευρα τα προβλήματα των μεταναστών. Εκτός από την ψυχοκοινωνική στήριξη, η ΑΡΣΙΣ παρέχει ακόμη νομική συμβουλευτική σε υποθέσεις που έχουν να κάνουν με τις συναλλαγές των μεταναστών με το δημόσιο, κυρίως σε ότι αφορά στην έκδοση αδειών παραμονής και στις διαδικασίες απόκτησης ελληνικής υπηκοότητας. Στο κομμάτι αυτό παίρνει ενεργά μέρος το γραφείο της ΑΡΣΙΣ στα Τίρανα, παρακάμπτοντας έτσι την Ελληνική και Αλβανική γραφειοκρατία και γλυτώνοντας τους αιτούντες από περιττές μετακινήσεις για την έκδοση εγγράφων. Αυτό που επιθυμούν οι μετανάστες είναι να ενταχθούν με ισότιμους όρους στην χώρα υποδοχής και βέβαια το θέμα είναι κατά πόσο τους επιτρέπουμε εμείς να το κάνουν. «Νομίζω πως οι Έλληνες δεν είμαστε ρατσιστές, αλλά έχουμε αναπτύξει μια αρκετά ξενοφοβία και δεν είμαστε καθόλου ανοιχτοί στη διαφορετικότητα» επισημαίνει ο Δημήτρης Λεούδης. Όλο αυτό το διάστημα που λειτουργεί το κέντρο υποστήριξης μεταναστών της ΑΡΣΙΣ, η πλειοψηφία των προβλημάτων που καταγράφονται σχετίζεται με τις συναλλαγές με το δημόσιο και ειδικότερα με το θέμα της έκδοσης αδειών παραμονής.

Η νομοθεσία περί μεταναστών είναι πολύπλοκη και ακόμη και οι ίδιοι οι υπάλληλοι που εργάζονται στα θέματα αυτά δεν την γνωρίζουν όπως θα έπρεπε. «Μέσα σε όλα αυτά, δυστυχώς, έρχονται να προστεθούν και κυκλώματα δικηγόρων και λογιστών, οι οποίοι εκμεταλλεύονται τους ανθρώπους αυτούς, παίρνοντάς τους μεγάλα χρηματικά ποσά για αστεία πράγματα, από της συμπλήρωση μια απλής αίτησης μέχρι ότι μπορείτε να φανταστείτε» λέει με αγανάκτηση ο κ. Λεούδης.

Είναι ενδεικτικό, όπως προσθέτει, το γεγονός πως όταν το κέντρο υποστήριξης της ΑΡΣΙΣ εξυπηρετεί τους μετανάστες σε τέτοιες υποθέσεις, εκείνοι αμέσως ζητούν να μάθουν το αντίτιμο. Μόλις τους λέμε ότι τα πάντα εδώ είναι δωρεάν, βλέπουμε την απορία να ζωγραφίζεται στα πρόσωπά τους. Μέχρι τότε ποσά των 300 και 500¬ τους φαινόταν φυσιολογικά, προκειμένου να τακτοποιήσουν ζητήματα της παραμονής τους στη χώρα» αναφέρει ο εκπρόσωπος της ΑΡΣΙΣ.

Επιθυμητός στόχος για την ΑΡΣΙΣ είναι να αποτελεί για τους μετανάστες την πρώτη πόρτα που θα ανοίγει γι’ αυτούς μόλις έρχονται στη χώρα, κι ενώ τα έχουν ακόμη χαμένα και δεν ξέρουν τι ακριβώς πρέπει να κάνουν. Αυτό θα γίνει μόνο με την προβολή του έργου της ΑΡΣΙΣ στην πόλη, αλλά και με τη συνεργασία, σε υποστηρικτικό επίπεδο, με τις υπηρεσίες που έρχονται πρώτες σε επαφή με τους νεοεισερχόμενους στη χώρα. Η συνεργασία αυτή, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της ΑΡΣΙΣ, βρίσκεται σήμερα σε πολύ αρχικό στάδιο και ήδη γίνονται επαφές με δήμους ώστε να ευδοκιμήσει.

Το μεγάλο πρόβλημα των μεταναστών, όμως, είναι η «νομιμοποίηση» των παιδιών τους, τα οποία γεννιούνται, μεγαλώνουν, πηγαίνουν σχολείο, σπουδάζουν στη χώρα μας και δεν είναι ούτε Έλληνες, ούτε Αλβανοί. Τα παιδιά των μεταναστών δεν έχουν ουσιαστικά ταυτότητα, καθώς το ελληνικό κράτος, ακόμα και σε εκείνα τα παιδιά που γεννιούνται σε ελληνικό έδαφος, δεν δίνει την περιβόητη υπηκοότητα, καθώς η χορήγηση της ιθαγένειας στην Ελλάδα έρχεται ως αποτέλεσμα του «δικαίου του αίματος» και όχι του «δικαίου του εδάφους». Το αποτέλεσμα είναι σήμερα πάνω από 200.000 παιδιά μεταναστών στην Ελλάδα να κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή με απέλαση σε μια χώρα, την οποία δεν γνωρίζουν.

Ευχαριστήσαμε θερμά την Ελένη, τη Νάντια, τη Βιόλτσα, την Αλμπίνα, τον Φλαμούρ και τον μαθητή που μπορεί να μην μας είπε το όνομά του αλλά μας άνοιξε την ψυχή του. Αφήσαμε το Δημήτρη να επιλύσει τα οργανωτικά ζητήματα και την Ειρήνη να συνεχίσει το μάθημά της γραμματικής. «Θα γράψω τα χρώματα στον πίνακα και θα μου πείτε ποια από αυτά κλίνονται και ποια όχι» συνεχίζει το μάθημα της γλώσσας. Σίγουρα, οι μαθητές θα μάθουν καλά όλους τους χρόνους, εκτός από εκείνον που θα δώσει απαντήσεις στα προβλήματα που τους απασχολούν.