Το χρώμα της Τέχνης

Paul Cezanne

Αν υποθέσουμε ότι κάθε καλλιτεχνική εποχή- περίοδος έχει τον πατέρα της, τότε οι αρχές 20ου αι. και κατ’ επέκταση η μοντέρνα τέχνη σίγουρα έχει τον Paul Cezanne.

Η πρωτιά της απόδοσης της πατρότητας αυτής, ανήκει στους Matisse και Picasso που μαζί με τον Braque εισήγαν τον κυβισμό στην τέχνη, την πολύπλευρη θέαση και την ελεύθερη βούληση. Φυσικά οι πολιτικοκοινωνικές συνθήκες της εποχής ήταν κατάλληλες για όλα αυτά (τέλη 19ου αρχές 20ου)

Ο Cezanne είναι παιδί μιας χρυσής εποχής της Γαλλικής τέχνης, που εξελίχτηκε σε παγκόσμια, πολυπολιτισμική, πολυσυλλεκτική, με κέντρο το Παρίσι.

Γεννήθηκε και πέθανε στην Aix en Provance. Θεωρείται ότι η οικογένειά του είχε Ιταλική καταγωγή. Ο πατέρας του ήταν συνιδρυτής πετυχημένης τράπεζας, που έδωσε οικονομική ασφάλεια στον Cezanne και τελικά μια μεγάλη κληρονομιά. Η μητέρα του, ζωντανός άνθρωπος και με ρομαντισμό αλλά εύκολη στην προσβολή, του έδωσε τρόπο σκέψης και θέαση της ζωής. Είχε και δυό αδερφές, την Marie και την Rose. Δέκα χρονών άρχισε μαθήματα σχεδίου με τον ισπανό μοναχό Joseph Gibert.

Το 1852 μπήκε στο College Bourdon όπου και έγινε φίλος με τον Emil Zola και τον Baptistin Baille, γνωστοί και ως «οι τρείς αχώριστοι» (les trois inseparables). Μετά από 6 χρόνια στο κολλέγιο, ακολουθώντας την επιθυμία του πατέρα του, πήγε από το 1859 έως το 1861 στην νομική σχολή του πανεπιστημίου της Aix, όμως παράλληλα παρακολουθούσε μαθήματα σχεδίου. Τελικά έφυγε για το Παρίσι, παρά τις ενστάσεις του πατέρα του, ενθαρρυμένος από τον Zola, για να ακολουθήσει αποκλειστικά τον δρόμο της ζωγραφικής.

Στο Παρίσι ήταν ορόσημο η γνωριμία του με τον Κρεολικής καταγωγής (από τα Virgin Islands της Καραϊβικής) Camille Pissarro. Για μια δεκαετία έκαναν εκδρομές για ζωγραφική τοπιογραφίας στις Louveciennes και Pontoise. Ο Pissaro μέσα από αυτή την συναδελφική πορεία, τον βοήθησε σταδιακά να έχει καλύτερη χρήση και οικονομία του υλικού πάνω στον Καμβά. Μια συνιστώσα την οποία ο Cezanne εξέλιξε ιδιαίτερα και μια από τις οποίες οδήγησε στην αφαιρετική ζωγραφική (αφηρημένη τέχνη).

Την περίοδο εκείνη επίσης, γνώρισε και πολλούς άλλους Ιμπρεσιονιστές όπως οι Renoir, Degas, Sisley, με τους οποίους σταδιακά άρχισε να συνεκθέτει.

Από το Παρίσι έφυγε για την Estaque κοντά στη Marseilles λίγο μόλις άρχισε ο Γαλλοπρωσικός πόλεμος για να αποφύγει την στράτευση. Εκεί άρχισε να συζεί με την μετέπειτα γυναίκα του και τότε μοντέλο του Hortance. Αυτός ήταν και ο λόγος που του μείωσε την οικονομική βοήθεια ο πατέρας του.

Έτσι για ένα διαστημα τον ενίσχυε οικονομικά ο Zola και ο Renoir -τον βοηθούσε να πουλήσει πίνακες. Ακόμα δεχόταν κρυφή βοήθεια από την μητέρα του.

Αργότερα διεκόπη η σχέση με τον Zola λόγο της έκδοσης του βιβλίου το «έργο» (του Zola) που διαπραγματεύεται τη ζωή ενός αποτυχημένου ζωγράφου και που ο Cezanne θεώρησε ότι μιλάει για τον ίδιο, πιο επίσημα αυτή η ρήξη είχε ειπωθεί ως διαφωνία απόψεων.

Στη συνέχεια επέστρεψε στο Παρίσι και μετά την γέννηση του γιού του Paul μετακόμισαν στην Avvers λίγο έξω από το Παρίσι.

Τελικά μετά από χρόνια εγκατέστησε τη γυναίκα του και τον γιό του στην Marseilles εξασφαλίζοντας τους οικονομικά με την κληρονομιά του και μετακόμισε οριστικά στην Aix, όπου και αφοσιώθηκε αποκλειστικά στη ζωγραφική απομονωμένος από τον πολύ κόσμο.

Μια μέρα έπεσε σε καταιγίδα καθώς δούλευε, δεν σταμάτησε για δύο ώρες να εργάζεται και γυρίζοντας στο σπίτι κατέρρευσε στο δρόμο από όπου τον μάζεψε ένας περαστικός, την επομένη επέμενε να δουλέψει, αλλά κατά την διάρκεια εργασίας σε ζωγραφική μοντέλου κατέρρευσε ξανά. Σε λίγες ημέρες πέθανε… διαγνώστηκε πνευμονία. Ήταν 67 χρονών.

‘Έχοντας περάσει από μια βαριά σκούρα παλέτα σε μια πιο φωτεινή ελαφριά και από την σπάτουλα, σε πινέλο, καθολικά. Σε αυτόν τον πίνακα, με θέμα το πολυαγαπημένο του mont Saint Victoire, δείγμα της ώριμης περιόδου, με απλές πινελιές που επιτρέπουν τον σχηματισμό φορμών από την άμεση παρατήρηση, με μια πιο γρήγορη ταχύτητα και αμεσότητα που ταιριάζει στην εποχή του. Έτσι σχεδιασμός, χρωματισμός, σύνθεση γίνονται ταυτόχρονα, επιτυγχάνοντας -χωρίς επαναλήψεις- ρυθμό.

Όπου πρέπει, λειτουργούν οι γκρίζες αποχρώσεις και η τονικότητα για ισορροπία και μετάβαση, όπου χρειάζεται το χρώμα υπερβάλει για να μας κρατήσει σε διέγερση, φρεσκάδα, «ίντριγκα», για να μας ενώσει με κλασικές αξίες ισορροπίας, όπως παράδειγμα η νοητή διαγώνιος που σχηματίζει το μπλε και το κόκκινο βοηθώντας τον χώρο να αυτό-προσδιοριστεί, δείχνοντας τον σεβασμό αλλά και την ανάγκη για την παραδοσιακή γνώση.

Ταυτόχρονα βλέπουμε τις απόψεις που ο ίδιος πρέσβευε, έλεγε ότι: «Όλα στη φύση μπορούν να αποδοθούν, μέσα από τον κύλινδρο, την σφαίρα και τον κώνο» ή ότι: «σχέδιο και χρώμα δεν είναι πράγματα ξεχωριστά».

Ακόμη, παρατηρούμε ότι (σε μια εποχή που η ζωγραφική άρχισε να είναι αλαφρωμένη από τους πολλούς ρόλους της των προηγούμενων αιώνων, κυρίως με την εμφάνιση της φωτογραφίας), το θέμα περνά σε δεύτερη μοίρα και σημασία έχει η ίδια η επιφάνεια, ζωγραφική αξία που η σημασία της γίνεται κατανοητή κυρίως αργότερα και που είναι τόσο, μα τόσο σύγχρονή μας.

Στο έργο του Cezanne, στα τοπία του, τα πορτραίτα, τις νεκρές φύσεις, τις φιγούρες, κυριαρχεί αυτή η διανοητική σοβαρότητα, η επιστημονικότατα, αλλά στο τέλος, η απλότητα, η καθαρότητα η ζωγραφική αγαλλίαση.

Κάποια στιγμή είπε… «Κάνω όρκο να πεθάνω ζωγραφίζοντας, παρά να βουλιάξω στον εξευτελισμό που απειλεί τα γηρατειά και τα κάνει να δέχονται να κυριαρχούνται από τα πάθη που νεκρώνουν τις αισθήσεις».

Μετα τον θάνατο του, πραγματοποιήθηκε πολύ μεγάλη έκθεση στο Παρίσι το Σεπτέμβριο του 1907.

Citation

• Cezanne, Wikipedia the free encyclopedia
• WebMuseum, Paul Cezanne.

References

• Grolier incorporated publication. "7 οι μεγάλοι ζωγράφοι του δυτικού κόσμου".
• Εκδόσεις Γκοβόστη. "Οι ιμπρεσιονιστές Corinne Craber, Jean Fracois Guillon", μετάφραση Γεώργιος Αλεξίου.